گوناگون ايجاب مىكرده كه بر اين جنس كم و گاهى پر زحمت ، مالياتى بسته نشود . شرايطى كه آن زمان دربارهء برنج و ارزن و . . . بوده است اينك دربارهء برخى از همان 9 مورد مشهور به وجود آمده است و بنابراين حاكم اسلامى مىتواند ماليات برخى از آن‌ها را لغو نمايد و بر عكس برخى از اجناس ديگر را مشمول ماليات قرار دهد . ضمناً ميدانيم و لازم به توضيح نيست كه اجناس مشمول ماليات زكات ، ممكن است در نهايت ، مشمول دو نوع ماليات شود : 1 . زكات 2 . خمس . زكات مربوط به خود جنس مشمول ماليات زكات مىباشد و در ارتباط با نصاب معيّن از نظر كميّت جنس مزبور ، و حساب مخارج تحصيل جنس مزبور مىباشد . ولى خمس در ارتباط با سود خالص شخص از كل درآمد ، پس از حذف مخارج كلّ زندگىاش در طول سال مىباشد . مصرف زكات زكات را مىتوان در همهء نيازهاى جامعه و حكومت اسلامى به مصرف رسانيد ، ليكن از ترتيبى كه در آيهء قرآن به كار رفته است ، در مىيابيم كه حلّ مشكل فقر اولويت دارد . تعبير قرآن كريم اين است « انّما الصّدقات للفقراء و المساكين و العاملين و المؤلفة قلوبهم و فى الرقاب و الغارمين و فى سبيل اللّه و ابن السبيل ، فريضة من اللّه و اللّه عليم حكيم . « 1 » صدقات براى فقرا و بيچارگان و كارمندان ادارهء زكات و آن‌ها كه مىخواهيم دلشان را الفت دهيم ، است . و در مسأله بردگان و بدهكاران و در راههاى

--> ( 1 ) - سورهء توبه ، آيهء 60 .